مقدمه :
در دنیای امروزی که پوهنتون ها به عنوان نهادهای علمی، آموزشی و فرهنگی نقشی برجسته در تربیت نیروهای متخصص و آیندهساز ایفا میکنند، رعایت انصاف و عدالت به عنوان یکی از اصول اساسی در تمامی جنبههای زندگی پوهنتون ها اهمیت فراوانی دارد. بدون وجود عدالت و انصاف، نه تنها اعتماد اعضای جامعه پوهنتون ها از بین میرود، بلکه فضای آموزشی نیز دچار چالشهای جدی میشود و کیفیت آموزش و پژوهش به شدت پائین مییابد.
این پالیسی با هدف ترویج و تقویت ارزشهای انصاف، عدالت و احترام متقابل بین تمامی اعضای پوهنتون، از جمله محصلان، کارمندان و استادان، تدوین شده است. در تمامی تعاملات، فرایندها و تصمیمگیریهای پوهنتون، این پالیسی به عنوان چارچوبی راهنما عمل میکند تا از رعایت حقوق و فرصتهای برابر برای همه اطمینان حاصل شود.
ضرورت تدوین این پالیسی:
با توجه به تنوع و گوناگونی جامعه پوهنتون ها که از افرادی با پیشینههای مختلف فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی و فکری تشکیل شده است، پوهنتون به عنوان یک نهاد پیشرو در ترویج اصول حقوق بشری، موظف به ایجاد فضایی است که در آن همه اعضا بدون تبعیض و برابری بتوانند در مسیر رشد علمی، شخصی و حرفهای خود گام بردارند. ایجاد چنین فضایی نیازمند رعایت عدالت و انصاف در همه سطوح است؛ از تدریس و آموزش تا تخصیص منابع، از استخدام و ارتقا تا ارزشیابی عملکرد.
چشمانداز و ماموریت:
این پالیسی به دنبال آن است که پوهنتون را به عنوان یک نهاد الگو در رعایت انصاف و عدالت معرفی کند؛ نهادی که در آن تمامی اعضا، از محصلان تا استادان و کارمندان، از حقوق مساوی برخوردار باشند و فرصتهای برابر برای پیشرفت و توسعه داشته باشند. ماموریت این پالیسی نه تنها ایجاد محیطی امن و منصفانه برای یادگیری و تدریس است، بلکه تقویت حس همبستگی و مسئولیتپذیری در میان اعضای پوهنتون نیز از اهداف مهم آن محسوب میشود.
محورهای اصلی این پالیسی:
- عدالت در آموزش و پژوهش: اطمینان از اینکه تمامی محصلان به صورت برابر به امکانات و فرصتهای آموزشی و پژوهشی دسترسی دارند و در فرایندهای آموزشی هیچ نوع تبعیض یا نابرابری وجود ندارد.
- عدالت در محیط کاری: تضمین رفتار عادلانه و برابر با تمامی کارمندان و استادان در زمینه استخدام، ارتقا، مزایا و فرصتهای شغلی.
- عدالت در برخورداری از منابع: توزیع عادلانه منابع پوهنتون، از جمله بودجههای پژوهشی، بورسیهها و تسهیلات رفاهی، به گونهای که تمامی اعضا بدون تبعیض از این امکانات بهرهمند شوند.
- احترام به کرامت انسانی: ترویج فرهنگ احترام به کرامت و حقوق فردی و انسانی تمامی اعضای جامعه پوهنتون و جلوگیری از هر گونه رفتار تبعیضآمیز یا ناعادلانه.
اهمیت عدالت و انصاف در محیط در پوهنتون ها:
پوهنتون محیطی است که باید در آن ارزشهای انسانی در بالاترین سطح ممکن رعایت شوند. محصلان، استادان و کارمندان همه در شکلگیری این محیط نقشی اساسی دارند. عدالت و انصاف تضمین میکند که هیچکس از دستیابی به اهداف علمی و حرفهای خود باز نماند و همه به شکلی مساوی از فرصتها و مزایا بهرهمند شوند. در محیطهای عاری از عدالت، نارضایتی و ناامیدی جایگزین انگیزه و پیشرفت میشود؛ به همین دلیل رعایت عدالت و انصاف لازمه پیشرفت علمی، رضایت فردی و اجتماعی و حفظ یکپارچگی نهادهای پوهنتون است.
ماده ۱: تعریفات
- انصاف: عدالت در رفتار، تصمیمگیری و توزیع منابع بهگونهای که هیچ گروه یا فردی در محیط پوهنتون دچار تبعیض یا نابرابری نشود.
- عدالت: رفتار عادلانه و برابر با تمامی افراد، بهطوری که حقوق و مسئولیتهای آنها به درستی حفظ شود.
ماده ۲: اهداف
این پالیسی به منظور تضمین انصاف و عدالت برای تمامی محصلان، کارمندان و استادان تدوین شده است و تمام اعضای محترم با در نظر داشت اهداف تحریر شده موظف به رعایت و اجرای آن هستند.
- ایجاد محیطی برابر برای دسترسی به آموزش، پژوهش و توسعه شغلی بدون تبعیض.
- حفظ حقوق انسانی و شرافت فردی برای تمام محصلان، کارمندان و استادان.
- حمایت از عدالت در تصمیمگیریها در زمینه ارتقا، پذیرش، ارزشیابی و تخصیص منابع.
- تضمین سیستم شفاف و قابل اعتماد برای رسیدگی به شکایات و پیشنهادات.
ماده ۳: دامنه شمول
- محصلان در تمامی مقاطع تحصیلی،
- -استادان در مقاطع زمانی دائمی و قرار دادی،
- کارمندان اداری در تمامی واحدهای پوهنتون .
ماده ۴: اصول کلیدی
- اصل برابری و عدم تبعیض:
- تمامی افراد بدون در نظر گرفتن نژاد، جنسیت، مذهب، سن، معلولیت، وضعیت اجتماعی یا اقتصادی، حقوق مساوی دارند.
- بند ۱: در تمامی فرایندهای استخدام، پذیرش و ارتقا شغلی، این اصل باید رعایت شود.
- بند ۲: هر گونه تبعیض در محیط پوهنتون ممنوع است و با آن برخورد قانونی میشود.
- اصل شفافیت در تصمیمگیریها:
- تمامی تصمیمگیریهای پوهنتون، از جمله موارد مربوط به پذیرش، امتحانات، ارتقا و تخصیص منابع، باید شفاف باشد.
- بند ۱: تمامی معیارهای ارزشیابی، پذیرش و ارتقا باید به صورت عمومی و قابل دسترسی باشند.
- بند ۲: نتایج تمامی ارزیابیها باید به محصلان و کارمندان اطلاعرسانی شود.
- اصل عدالت در تخصیص منابع:
– منابع پوهنتون ، از جمله بورسیهها، تسهیلات آموزشی، پژوهشی و فرصتهای شغلی، باید به طور برابر بین همه افراد توزیع شود.
- بند ۱: هرگونه درخواست برای استفاده از منابع باید بر اساس شایستگی و نیاز ارزیابی شود.
- بند ۲: بورسیهها و کمکهای مالی باید بر اساس معیارهای عینی و بیطرفانه اعطا شوند.
- اصل احترام به شان انسانی:
- تمامی افراد باید در تمام تعاملات خود در پوهنتون به حقوق انسانی و شان فردی دیگران احترام بگذارند.
- بند ۱: هر گونه رفتار تحقیرآمیز، نژادپرستانه، جنسی یا بیاحترامی به کرامت انسانی ممنوع است.
- بند ۲: پوهنتون موظف است سازوکارهای رسیدگی به شکایات در خصوص این موارد را فراهم کند.
ماده ۵: وظایف و مسئولیتها
- مسئولیت پوهنتون:
- پوهنتون موظف است ساختارهای لازم برای اطمینان از اجرای این پالیسی را ایجاد کند.
- بند ۱: پوهنتون باید کارگاههای آموزشی برای ارتقای آگاهی محصلان، کارمندان و استادان در زمینه انصاف و عدالت برگزار کند.
- بند ۲: گزارشهای سالانهای در خصوص وضعیت انصاف و عدالت در پوهنتون منتشر شود.
- مسئولیت محصلان:
- محصلان موظف به رعایت اصول انصاف و عدالت در تعاملات با همکلاسیها، استادان و کارمندان هستند.
- بند ۱: هرگونه اقدام تبعیضآمیز یا ناعادلانه توسط محصلان، باید توسط کمیته های مربوط مورد بررسی و رسیدگی قرار گیرد.
- مسئولیت کارمندان و استادان:
- استادان و کارمندان وظیفه دارند در تمامی فرایندهای آموزشی و اداری انصاف را رعایت کنند.
- بند ۱: استادان موظف به ارزیابی منصفانه محصلان و فراهم کردن فرصتهای برابر برای تمامی محصلان هستند.
- بند ۲: کارمندان اداری موظف به رفتار منصفانه و محترمانه در تعاملات با محصلان و همکاران خود هستند.
ماده ۶: رسیدگی به شکایات
- ایجاد کمیتههای مستقل رسیدگی به شکایات:
- پوهنتون موظف است کمیتههای مستقل برای بررسی شکایات و برخورد های بیعدالتی یا تبعیض ایجاد کند.
- بند ۱: کمیته رسیدگی به شکایات باید شامل نمایندگانی از محصلان، کارمندان و استادان باشد.
- بند ۲: تمامی شکایات باید به صورت محرمانه و بیطرفانه بررسی شود.
- روند رسیدگی به شکایات:
- بند ۱: فرد شاکی باید شکایت خود را به صورت کتبی به کمیته مربوطه ارائه دهد.
- بند ۲: کمیته موظف است در مدت زمان مشخصی به شکایت رسیدگی کرده و نتیجه را اعلام کند.
- بند ۳: در صورت اثبات بیعدالتی، اقدامات اصلاحی و جبرانی اتخاذ میشود.
ماده ۷: آموزش و توسعه
- برگزاری دورههای آموزشی:
- پوهنتون موظف است برنامههای آموزشی برای افزایش آگاهی محصلان، کارمندان و استادان درباره اصول انصاف و عدالت برگزار کند.
- بند ۱: این دورهها باید شامل آموزش در زمینه حقوق انسانی، اخلاق حرفهای و رفتار عادلانه باشد.
- بند ۲: تمامی اعضای پوهنتون موظف به شرکت در این دورهها هستند.
ماده ۸: تنبیهات و مجازاتها
- تنبیهات برای نقض پالیسی:
- بند ۱: هرگونه نقض پالیسی انصاف و عدالت، از جمله تبعیض یا بیعدالتی، ممکن است منجر به اخطار، تعلیق یا اخراج از پوهنتون شود.
- بند ۲: در موارد جدی، موارد به مراجع قانونی ارجاع داده خواهد شد.
ماده ۹: ارزیابی و بازنگری
- ارزیابی دورهای:
- پوهنتون موظف است به صورت دورهای پالیسی انصاف و عدالت را بازنگری و ارزیابی کند.
- بند ۱: بازخوردهای محصلان، استادان و کارمندان در این ارزیابیها دخیل خواهند بود.
- بند ۲: تغییرات لازم بر اساس نتایج ارزیابی و بازخوردها اعمال خواهد شد.
ماده ۱۰: ملاحظات پایانی
- اجرای پالیسی:
– اجرای این پالیسی برای تمام اعضای پوهنتون اجباری است و هر گونه تخطی از آن عواقب قانونی خواهد داشت.
ماده 11: تصویب پالیسی
این پالیسی طی دوازده ماده از جانب معاونیت امور محصلان ترتیب گردیده و در جلسه نوبتی شورای محترم علمی پوهنتون مطرح و پس از منظوری شورای محترم علمی پوهنتون نافذ و مرعی الاجرا می تمام بخش واحد های پوهنتون باشد
با احترام
عتیق الله عطائی
معاون امور محصلان
ماده دوازدهم: انفاذ پالیسی .
پالیسی هذا که دوازده ماده از جانب معاونیت امور محصلان طوریکه ترتیب گردیده در در جلسه نمبر پروتوکول8)) مؤرخ 30 / 7/ 3۱۴۰ ه ش مطابق 17/ 04 /1446 ه ق شورای محترم علمی پوهنتون هریوا مطرح و مورد تصویب قرار گرفته که تمام واحد ها مکلف به مرعی الاجرا می باشد.
با احترام
شورای علمی پوهنتون
در هر جامعه علمی و اکادمیک ، رعایت اصول اخلاقی بهعنوان پایهای اساسی برای پیشرفت علمی و فرهنگی به شمار میآید. پوهنتون ها بهعنوان مراکز اصلی آموزش و پژوهش، مسئولیت سنگینی در تربیت نیروهای متخصص و آگاه بر عهده دارند و برای تحقق این مهم، رعایت استانداردهای اخلاقی در تمامی ابعاد فعالیتهای علمی و آموزشی ضروری است. اصول اخلاق آکادمیک، مجموعهای از قوانین و ارزشهایی هستند که به حفظ و ارتقای کیفیت علمی، عدالت، صداقت و شفافیت در پوهنتون ها کمک میکنند. این اصول نه تنها به ایجاد محیطی امن و منصفانه برای یادگیری و پژوهش کمک میکند، بلکه اعتماد و اعتبار پوهنتون ها را در جامعه علمی و عمومی تقویت مینماید. از این رو، آشنایی و التزام به این اصول، یک مسئولیت مهم برای تمامی اعضای جامعه پوهنتون ها محصلان، استادان و کارمندان می باشد .
1 . صداقت علمی و حرفهای : تمام اعضای پوهنتون موظف به رعایت صداقت در تمامی فعالیتهای علمی، آموزشی و پژوهشی هستند. این شامل اجتناب از تقلب، سرقت علمی، و دستکاری نتایج تحقیق میشود که تمامی منابع و ارجاعات باید به صورت دقیق و درست ذکر شوند تا از سوءاستفاده علمی جلوگیری شود.
- در پژوهش: هرگونه تحقیق و پژوهش باید بر اساس صداقت علمی انجام شود. تقلب در دادهها، کپیبرداری بدون ذکر منبع، دستکاری نتایج و ارائه اطلاعات نادرست، نقض آشکار صداقت علمی است.
- در تدریس: اساتید موظف به ارائه مطالب علمی بهطور دقیق و بهروز هستند. هرگونه تدریس نادرست یا عدم شفافیت در منابع آموزشی نقض اخلاق تدریس است.
- در ارزیابی: صداقت در نمرهدهی و ارزیابی محصلان الزامی است. ارزیابیها باید بهصورت شفاف و بر اساس عملکرد واقعی محصلان انجام شود.
۲. احترام متقابل و پذیرش تفاوتها
- بین اعضای هیئت علمی و محصلان: احترام به نظرات، عقاید و تفاوتهای فردی محصلان و همکاران، یکی از اصول اساسی است. هرگونه تبعیض نژادی، جنسیتی، عقیدتی یا فرهنگی در پوهنتون غیرقابل قبول است.
- در ارتباطات علمی: تبادل آزاد اندیشه و اطلاعات باید بر پایه احترام متقابل باشد. هیچگونه توهین، تهدید، یا برخورد خصمانه نباید در محیط آکادمیک وجود داشته باشد.
۳. حفظ حقوق مالکیت فکری
- سرقت ادبی: استفاده از آثار علمی دیگران بدون اجازه و بدون ذکر منبع، نقض آشکار حقوق مالکیت فکری است. محصلان باید سازوکارهایی برای شناسایی و برخورد با سرقت ادبی ایجاد کنند.
- حق انتشار: هر پژوهشگری باید حقوق خود در رابطه با انتشار نتایج تحقیقاتی را حفظ کند. از سوی دیگر، دسترسی آزاد به اطلاعات علمی نیز بهعنوان یک اصل اخلاقی مهم باید ترویج شود.
۴. مسئولیتپذیری حرفهای و علمی
- در پژوهشها: محققان و پژوهشگران باید مسئولیت نتایج و دستاوردهای علمی خود را بر عهده بگیرند و در صورت بروز اشتباه، به اصلاح آن اقدام کنند.
- در تدریس: اساتید باید به آموزش دقیق، منظم و هدفمند متعهد باشند و مسئولیت خطاهای احتمالی در تدریس را بپذیرند.
۵. رازداری و احترام به حریم خصوصی
- اطلاعات شخصی: اطلاعات شخصی محصلان و همکاران باید بهطور محرمانه نگهداری شود. اساتید و کارکنان پوهنتون نباید این اطلاعات را بدون رضایت افراد منتشر یا استفاده کنند.
- پژوهشهای حساس: در پژوهشهای مربوط به حریم خصوصی افراد یا اطلاعات حساس، باید تمام تدابیر لازم برای حفظ حریم خصوصی و احترام به حقوق افراد رعایت شود.
۶. پرهیز از تعارض منافع
- روابط علمی و مالی: افراد نباید تصمیمگیریهای علمی یا اداری را بر اساس منافع شخصی انجام دهند. هرگونه تعارض منافع باید شفافسازی شده و در راستای حفظ منافع جمعی و اموزشی مدیریت شود.
- در ارزیابی و استخدام: فرآیندهای استخدام و ارزیابی باید بهطور شفاف و بدون توجه به روابط شخصی یا مالی انجام شود.
۷. شفافیت در تصمیمگیری و عملکرد
- در ارزیابیهای علمی: تمام معیارها و فرآیندهای ارزیابی باید بهطور شفاف برای محصلان و اساتید اعلام شود. تصمیمات نهایی باید بر اساس دادهها و مستندات علمی اتخاذ شود.
- در تخصیص منابع: پوهنتون ها باید بهطور شفاف منابع خود را مدیریت کنند و از هرگونه فساد مالی یا سوءاستفاده از منابع عمومی جلوگیری شود.
۸. تعهد به توسعه و ارتقای علمی
- آموزش مداوم: اعضای هیئت علمی و کارکنان پوهنتون موظف به یادگیری مداوم و بهروز کردن دانش و مهارتهای خود هستند. آموزش مستمر و ارتقای حرفهای از جمله وظایف اخلاقی آنان است.
- اشتراک دانش: اعضای پوهنتون باید دانش و تجربیات خود را با جامعه علمی و محصلان به اشتراک بگذارند و از انحصار دانش جلوگیری کنند.
۹. عدالت در ارزیابی و برخورد با محصلان
- ارزیابی منصفانه: تمام محصلان باید بهطور عادلانه و بر اساس عملکرد واقعی خود ارزیابی شوند. هرگونه تبعیض در فرآیند ارزیابی نقض آشکار اخلاق آکادمیک است.
- تعامل عادلانه: تعاملات بین اساتید و محصلان باید بر پایه عدالت و برابری باشد. از سو استفاده از قدرت یا روابط شخصی در ارزیابیها و نمرهدهی باید جلوگیری شود.
۱۰. مبارزه با تبعیض و ترویج برابری
- در استخدام: تمام فرآیندهای استخدام، ارتقا و پذیرش محصل باید بر اساس معیارهای علمی و بدون تبعیض انجام شود. قومیت، جنسیت، مذهب یا نژاد نباید در این تصمیمات تأثیرگذار باشد.
- در تدریس و پژوهش: پوهنتون باید به ترویج برابری جنسیتی و فرهنگی در تدریس و پژوهشها تعهد داشته باشند و فضایی فراهم کنند که همه افراد فارغ از پیشینه خود بتوانند به موفقیت برسند.
۱۱. تعهد به مسئولیت اجتماعی
- پژوهشهای مسئولانه: پژوهشها باید با توجه به نیازهای جامعه و با هدف خدمت به منافع عمومی انجام شوند. از پژوهشهایی که به جامعه آسیب میزند یا نیازهای آن را نادیده میگیرد باید پرهیز شود.
- آموزش محصلان به مسئولیت اجتماعی: اساتید باید محصلان را به رعایت اصول اخلاقی و توجه به مسئولیتهای اجتماعی تشویق کنند و نقش پوهنتون ها در تربیت شهروندان آگاه و مسئولیتپذیر را تقویت کنند.
۱۲. پیشگیری از سوءرفتارهای علمی
- پیشگیری از تقلب: پوهنتون ها باید سازوکارهای پیشگیری از تقلب علمی، سرقت ادبی و سوءاستفاده از منابع علمی را تقویت کنند. سیستمهای نرمافزاری تشخیص تقلب و کمیتههای بررسی تخلفات علمی از جمله ابزارهای مهم در این زمینه هستند.
- برخورد با متخلفان: پوهنتون ها باید با متخلفان اخلاق علمی بهطور جدی و عادلانه برخورد کنند و در صورت اثبات تخلف، مجازاتهای متناسب را اعمال نمایند.
۱۳. تعامل سازنده و همکاریهای بینالمللی
- همکاری علمی بینالمللی: پوهنتون ها باید در تعامل با سایر نهادهای علمی، ضمن رعایت اصول اخلاقی، به تبادل دانش و همکاریهای علمی بینالمللی بپردازند.
- احترام به فرهنگها: در همکاریهای بینالمللی، باید به تفاوتهای فرهنگی و اخلاقی میان جوامع مختلف احترام گذاشت و از هرگونه تحمیل دیدگاهها پرهیز کرد.
۱۴. تقویت مهارتهای اخلاقی محصلان
- آموزش اخلاق آکادمیک: پوهنتون ها باید برنامههای آموزشی منظم در زمینه اصول اخلاقی آکادمیک و حرفهای برای محصلان برگزار کنند و آنان را با مفاهیم و ارزشهای اخلاقی آشنا سازند.
- رشد شخصیت محصلان: اساتید باید علاوه بر آموزش علمی، به تربیت شخصیت اخلاقی و فرهنگی محصلان نیز توجه کنند و آنها را به رفتارهای حرفهای و انسانی ترغیب نمایند.
این اصول اخلاق آکادمیک با تأکید بر عدالت، صداقت، احترام به حقوق دیگران و مسئولیتپذیری، نقشی کلیدی در حفظ و تقویت سلامت علمی و فرهنگی در نهادهای آموزشی دارد. رعایت دقیق این اصول، به ایجاد یک محیط یادگیری سالم، شفاف و پرانگیزه برای همه اعضای پوهنتون ( محصلان، کارمندان و استادان ) کمک میکند و اعتماد و همکاری در جامعه علمی را تقویت مینماید.
اصول اخلاق اکادمیک از جانب معاونیت امور محصلان ترتیب گردیده و در جلسه نوبتی شورای محترم علمی پوهنتون مطرح و پس از منظوری شورای محترم علمی پوهنتون نافذ و مرعی الاجرا می تمام بخش واحد های پوهنتون باشد
با احترام
عتیق الله عطائی
معاون امور محصلان
اصول اخلاق اکادمیک هذا که از جانب معاونیت امور محصلان طوریکه ترتیب گردیده در در جلسه نمبر پروتوکول8)) مؤرخ 30 / 7/ 3۱۴۰ ه ش مطابق 17/ 04 /1446 ه ق شورای محترم علمی پوهنتون خصوصی هریوا مطرح و مورد تصویب قرار گرفته که تمام واحد ها مکلف به مرعی الاجرا می باشد.
با احترام
شورای علمی پوهنتون